İçeriğe Atla

Sözel Akıcılık Testleri Demansı Saptamada Duyarlı Fakat Ayırıcı Tanıda Tek Başına Yeterli Değil

Sözel Akıcılık Testleri Demansı Saptamada Duyarlı Fakat Ayırıcı Tanıda Tek Başına Yeterli Değil
YENİ ARAŞTIRMA

Sözel akıcılık testleri demansı saptamada duyarlı, fakat ayırıcı tanıda tek başına yeterli değil

Yeni bir meta-analiz, hayvan adlandırma ve harf akıcılığı gibi kısa testlerin Alzheimer hastalığı ve frontotemporal demansla ilişkili bilişsel bozulmaya duyarlı olduğunu gösterdi.

Yayın tarihi: 7 Kasım 2026 Dergi: Neuropsychology Review Çalışma türü: Üç düzeyli meta-analiz

Araştırmacılar, Alzheimer hastalığı ve frontotemporal demansın değerlendirilmesinde kullanılan sözel akıcılık testlerine ilişkin kanıtları kapsamlı biçimde inceledi. Analizde 35 ülkeden 127 çalışmanın sonuçları bir araya getirildi.

127
İncelenen çalışma
9.118
Alzheimer veya FTD tanılı katılımcı
11.717
Sağlıklı kontrol

Hayvan adlandırma daha büyük grup farkı gösterdi

Çalışmada iki yaygın sözel akıcılık görevi incelendi. Harf akıcılığı testinde katılımcılardan belirli bir harfle başlayan sözcükler, kategori akıcılığı testinde ise belirli bir gruba ait sözcükler — örneğin hayvan adları — üretmeleri isteniyor.

Her iki testte de demans grupları sağlıklı kontrollerden belirgin biçimde daha düşük performans gösterdi. Ancak hayvan adlandırma puanındaki fark, harf akıcılığı puanındaki farktan daha büyüktü.

Hayvan adlandırma: Hedges g ≈ −1,93

Harf akıcılığı: Hedges g ≈ −1,36

Frontotemporal demans grubu ortalamada Alzheimer hastalığı grubundan daha düşük puan aldı. Bununla birlikte, bu farkın bir bölümü frontotemporal demans başlığı altında yer alan primer progresif afazi türlerindeki belirgin dil bozukluklarından kaynaklanıyor olabilir.

Toplam sözcük sayısı daha bilgilendirici görünüyor

Meta-analiz, üretilen toplam doğru sözcük sayısının bilişsel bozulmayı göstermede intrüzyon ve perseverasyon gibi hata puanlarından daha yararlı olduğunu ortaya koydu.

Bununla birlikte, hata türlerini inceleyen çalışma sayısı oldukça azdı. Bu nedenle söz konusu ölçümlerin yararsız olduğu sonucuna varmak için henüz yeterli kanıt bulunmuyor.

Nöropsikolojik değerlendirme açısından ne anlama geliyor?

Sözel akıcılık testleri kısa sürmeleri, kolay uygulanmaları ve özel donanım gerektirmemeleri nedeniyle bilişsel değerlendirmede değerli araçlar olmaya devam ediyor. Bulgular, özellikle hayvan adlandırma görevinin Alzheimer hastalığı ve frontotemporal demansla ilişkili bilişsel değişikliklere duyarlı olduğunu destekliyor.

Ancak düşük sözel akıcılık puanı doğrudan yürütücü işlev bozukluğu olarak yorumlanmamalı. Performans; sözcük dağarcığı, dil becerileri, işlemleme hızı, eğitim, kültürel deneyim ve hastalığın klinik alt türünden etkilenebilir.

Ayırıcı tanıda neden tek başına yeterli değil?

Çalışmada belirlenen büyük grup farkları, testlerin bireysel hastalarda aynı doğrulukla tanı koyabildiği anlamına gelmiyor. Meta-analiz ağırlıklı olarak hasta ve sağlıklı kontrol gruplarının ortalama puanlarını karşılaştırdı. Bireysel tanı için gerekli duyarlılık, özgüllük ve kesme puanları konusunda daha sınırlı bilgi sundu.

Çalışmalar arasında yüksek düzeyde farklılık vardı. İncelenen 127 çalışmanın yalnızca %9,5’i düşük yanlılık riski taşıyordu. Katılımcı seçimi, test sürümleri, dil, kültür, hastalık şiddeti ve tanı yöntemleri sonuçları etkilemiş olabilir.

ARAŞTIRMANIN ANA MESAJI

Sözel akıcılık testleri bilişsel bozulmayı fark etmeye yardımcı olan duyarlı araçlardır. Ancak Alzheimer hastalığı ile frontotemporal demansı birbirinden ayırmak veya tek başına klinik tanı koymak için yeterli değildir. Sonuçlar diğer nöropsikolojik testler ve klinik bilgilerle birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynak: Chang CYG, Foran AM, Cheung MW-L. Effectiveness of Verbal Fluency Tests for Detecting Cognitive Decline in Adults with Alzheimer’s Dementia and Frontotemporal Dementia: A Three-Level Meta-Analysis. Neuropsychology Review, 2026.

Özgün makale: DOI: 10.1007/s11065-026-09718-5